Audyt finansowy dla NGO: specyfika i wyzwania
Organizacje pozarządowe (NGO) odgrywają istotną rolę w życiu społecznym, realizując misje pomocowe, edukacyjne czy proekologiczne. Choć nie działają dla zysku, muszą spełniać wysokie standardy transparentności finansowej. Jednym z kluczowych narzędzi kontroli i zaufania publicznego jest audyt finansowy. Jednak w przypadku NGO wiąże się on z szeregiem specyficznych wyzwań.
Czym jest audyt finansowy w NGO?
Audyt finansowy w organizacji pozarządowej to niezależna i obiektywna ocena sprawozdań finansowych, której celem jest potwierdzenie, czy są one prowadzone zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, zasadami rachunkowości oraz wewnętrznymi regulacjami organizacji. W praktyce oznacza to analizę ksiąg rachunkowych, dowodów księgowych, sprawozdań oraz procedur finansowych stosowanych w NGO.
Audyt może być obowiązkowy – np. w przypadku, gdy NGO przekracza określone w ustawie progi przychodów (obecnie to 5 mln zł rocznie), prowadzi działalność gospodarczą lub korzysta ze środków publicznych, które wymagają audytu zewnętrznego. Może być też dobrowolny – często realizowany na zlecenie samej organizacji, donatorów, grantodawców (np. funduszy unijnych), a także jako narzędzie wzmacniające transparentność i wiarygodność NGO wobec otoczenia.
Warto pamiętać, że audyt finansowy nie polega wyłącznie na „sprawdzaniu faktur”. To kompleksowe spojrzenie na to, czy organizacja rzetelnie zarządza powierzonymi jej środkami, czy prowadzi działania zgodnie z celami statutowymi oraz czy potrafi odpowiednio dokumentować i raportować swoją działalność finansową. Dla NGO to szansa, by nie tylko wykazać zgodność z przepisami, ale również usprawnić procesy, zidentyfikować ryzyka i zbudować zaufanie wobec interesariuszy – w tym darczyńców, grantodawców, partnerów czy beneficjentów.
Specyfika organizacji non-profit
W odróżnieniu od przedsiębiorstw, organizacje pozarządowe mają złożone struktury finansowania. Otrzymują środki z różnych źródeł: dotacji publicznych, grantów międzynarodowych, darowizn czy składek członkowskich. Każde z tych źródeł może mieć inne wymogi sprawozdawcze, co komplikuje proces księgowania i rozliczeń. Ważne jest również to, że wiele NGO opiera się na pracy wolontariuszy i nie posiada rozbudowanych działów finansowo-księgowych. Oznacza to, że audytor często musi włożyć więcej pracy w weryfikację dokumentacji, a także wesprzeć organizację edukacyjnie.
Wyzwania podczas audytu NGO
Podczas audytu NGO występują cztery najważniejsze wyzwania. Po pierwsze rozproszone źródła finansowania – każda dotacja czy projekt rządzi się własnymi zasadami, co wymaga szczegółowej ewidencji kosztów i przychodów. Po drugie braki kadrowe i rotacja – częsta zmiana pracowników lub wolontariuszy wpływa na jakość dokumentacji. Po trzecie zróżnicowane procedury – organizacje działają często intuicyjnie, bez jasno określonych polityk finansowych i kontrolnych. Po czwarte natomiast zewnętrzne wymagania grantodawców – audyt musi uwzględniać nie tylko przepisy krajowe, ale i regulacje narzucane przez np. fundusze unijne.
Jak przygotować się do audytu?
Najważniejsze to zadbać o kompletną, spójną i uporządkowaną dokumentację. Warto wdrożyć politykę finansową, regularnie aktualizować rejestry oraz przeprowadzać wewnętrzne kontrole. Dobrym pomysłem jest też stała współpraca z biurem rachunkowym lub doradcą finansowym, który zna specyfikę NGO. Audyt finansowy nie musi być źródłem stresu – odpowiednie przygotowanie i zrozumienie jego roli jako narzędzia budowania zaufania pomoże organizacji nie tylko przejść kontrolę bez problemu, ale również wyciągnąć cenne wnioski na przyszłość.